Herdenken

Op 11 november 2018 is het precies 100 jaar geleden dat de eerste wereldoorlog beëindigd werd. Ons land was destijds neutraal en ontsnapte de dans, onze eveneens neutrale zuiderburen echter niet. In het najaar van 1914 vluchtten één miljoen Belgen naar Nederland om aan het oorlogsgeweld te ontsnappen. Je kunt het met terugwerkende kracht een tsunami van vluchtelingen noemen: in de eerste oorlogsmaanden was één op de tien mensen in ons land een Belg. Veel Belgen keerden het eerste jaar weer huiswaarts; ruim honderdduizend Belgen bleven gedurende de oorlogsjaren in Nederland.

We zijn honderd jaar verder, maar wie weet er nu nog dat we toen zo ruimhartig mensen in nood opvingen? Ik wist het ook niet tot ik op een monument voor de Belgische vluchtelingen stuitte op de Ginkelse heide bij Ede. De eerste wereldoorlog kostte meer dan 17 miljoen mensenlevens, deed Europese staatsgrenzen oprekken of inkrimpen en werd zo een kruitvat dat 20 jaar later de tweede wereldoorlog deed ontvlammen.

Deze oorlog was relevant voor mij vanwege de onuitwisbare indruk die de roman ‘Im westen nichts neues’ op mij op jonge leeftijd heeft gemaakt. Ik kocht het boek van Erich Maria Remarque, een Duits exemplaar uit 1929, op een rommelmarkt.

Het boek was een kassucces in 1928, het jaar waarin het verscheen. Het vertelt het onopgeschmückte verhaal van enkele Duitse jongens die vol dromen de eerste wereldoorlog in gingen en gedurende de strijd heel wat illusies armer worden of sterven. Mijn boek overleefde de boekverbrandingen in nazi-Duitsland. Het werd in die tijd als anti-Duits en pacifistisch bestempeld en verboden. Het boek bracht mij naar de anti kernwapendemonstraties in Amsterdam en Bonn.

Nog altijd intrigeert de geschiedenis van de waanzin van dit soort oorlogen me in hoge mate. Wat veroorzaakte de merkwaardige euforie aan het begin van de oorlog, die Paustovski bij de Russen, Celine bij de Fransen en Remarque bij de Duitsers zo treffend beschreven? In wat voor drama het ontaarde, lees je in het boek van Remarque. Maar hoor je ook terug in ‘A dream turns sour’, een album uitgebracht door the Tiger Lillies naar aanleiding van de honderdste verjaardag van het begin van de oorlog. Gedichten van Engelse en Canadese soldaten zijn vereeuwigd in songteksten. De makers ervan stierven op de slagvelden van Ieper en Verdun.

Op de elfde dag van de elfde maand kom ik thuis van een wandeling bij Nunspeet. Ook hier zijn Belgische vluchtelingen destijds opgevangen lees ik op Internet. Op tv moet ik eerst langs tien kanalen zappen voor ik een zender vindt die aandacht besteedt aan de herdenking. Het is het Vlaamse Één, waar de kunstenaar Luc (Kamagurka) Zeebroek met zijn bomma herinneringen ophaalt over zijn bompa en de oorlog. Maar de uitsmijter komt vanavond op BBC2 met de documentaire: They shall not grow old‘. Deze documentaire van Peter Jackson, regisseur van onder andere The lord of the rings, bevat oude archiefbeelden die digitaal zijn ingekleurd en van hun schokkerigheid zijn ontdaan. Met behulp van liplezers en acteurs zijn krijgen de anonieme soldaten niet alleen meer een gezicht maar zelfs een stem. De eerste wereldoorlog was nog nooit zo dichtbij.

Putain putain c`est

vachement bien

nous sommes quand même

tous des européens

(Arno, 1983)

 

4 reacties op “Herdenken

  1. Ik ken dat boek,mijn vader had het. Mijn grootvader was Gele Rijder en was gelegerd in de Willemskazerne in Arnhem en is tot ongeveer 1907 in dienst ,ik heb een foto. Over herdenken,mijn echtgenoot is als militair in Ned. Nieuw.Guinea geweest,en is landelijk bestuurslid van de reünisten. Één maal per jaar is er bij het monument in Bronbeek een herdenking.( we wonen trouwens in dezelfde straat)

  2. Tja…
    Waarom wordt het volk verleidt tot het voeren van oorlogen en het doden van andere mensen?
    De oorzaak hiervan is de aristocratie, die zich over de gehele wereld heimelijk en onherkenbaar tussen het volk heeft gemengd. Zij heersen net als in feodale tijden over de mensen door verdeel en heers tactieken toe te passen. Het systeem is door hen ontworpen om hun agenda van dienst te zijn. Natuurlijk zit de adel op de belangrijke posities in het systeem.
    De grote vragen zijn:
    Wat maakt de mensen van adel anders dan de “gewone” mensen?
    Waarom moeten de mensen voor grond betalen met fiat geld om op te kunnen leven, terwijl het financiële systeem wiskundig niet houdbaar is en niets anders is dan een religie?

  3. Over identiteitspolitiek gesproken. Het einde van de Eerste Wereldoorlog – Remembrance day – wordt in heel wat landen (en zeker in Engeland) een stuk serieuzer herdacht dan bij ons.
    Indrukwekkend, maar toevallig had ik een paar dagen geleden ook een stuk van Geert Mak gelezen ‘Optimisme kan tot rampen leiden’. En vooral dit stukje:

    Waarin lijkt de retoriek van de Brexit op die van de Eerste Wereldoorlog?

    ‘De Eerste Wereldoorlog was geïnspireerd door negentiende-eeuwse idealen van nationale trots, heldenmoed, lansen, vlaggen en cavalerie. In combinatie met de technische mogelijkheden van de twintigste eeuw leidde dat tot een slachting op industriële schaal. De idealen achter de Brexit tonen een vergelijkbare nostalgie naar een mythische Britse grootsheid. Een andere overeenkomst is dat de gewone man die enthousiast is dat er eindelijk schot in de zaak komt, er de grootste dupe van zal zijn. De Britse boer die zijn Europese subsidie kwijtspeelt, de bedrijfsleider die zijn continentale afzetmarkt verliest, ze lijken op die jonge soldaten die in 1914 enthousiast ten strijde trokken. Ik heb deze zomer in Engeland rondgereisd. De mensen denken dat een paar Europese belastingen zullen verdwijnen en dat de zaak voor de rest zowat hetzelfde blijft. Ze hebben geen idee. Ik zie maar één positieve kant: de Brexit doet de andere lidstaten inzien hoe sterk ze verbonden zijn door gemeenschappelijke belangen.’

    Het is de moeite waard om te lezen (en vast nog ergens op internet te vinden). Maar ik werd er wel heel triest van. De geschiedenis leert ons vooral dat we er toch bar weinig van leren.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *